Start
Alle Ondernemers
Nieuws
Agenda
Aanbiedingen
Antiek & Kunst
Architecten
Bakkerijen
Ballon-Decoraties
Belastingadviseurs
Betonboringen
Bloemisten
Bouwbedrijven
Clubs
Coaching
Donateurs
Energie Besparing
Electro Installateurs
Fysiotherapeuten
Haarverzorging
Horeca
Internet Shops
Kinderopvang
LMS
Logopedie
Nail Design
Natuurproducten
Promotie-artikelen
Slagerij
Spaubeek
Spaubeekse Link's
Stichtingen
Supermarkt
Tandarts
TV reparatie
Verenigingen
Verzekeringen
Verzorging
Voetverzorging
Site Info
Fotobox Spaubeek
Wandelroutes
Sitemap
404

Hier vind U meer info over de geschiedenis van Spaubeek

Voor deze pagina zijn we op zoek naar oude foto's over Spaubeek en haar vroegere  ondernemers, wie kan ze ons beschikbaar stellen ?

bullet

Steenfabriek Spaubeek

bullet

Bezienswaardigheden in Spaubeek

bullet

Station Spaubeek

Spaubeek, nader bekeken

De gegevens voor dit artikel zijn gedeeltelijk ontleend aan de uitgave “Negentien Gemeentes, één Regio” van het LGOG Kring De Westelijke Mijnstreek, en aan “Sint Jansgeleen” door Prof. A. Schrijnemakers, deel 9 “Wat Baek Ós Bud”.

Tussen Spaubeek en Sweikhuizen, dicht langs de Geleenbeek, lag vroeger een herenhuis waarvan nu nog resten te zien zijn bij de hoeve Sint Jansgeleen. Uit opgravingen uit 1991 blijkt dat hier zeer waarschijnlijk een versterking heeft gelegen, gezien de aard van de aangetroffen fundamenten (circa 1150). Het complex kwam soms voor onder de naam Genhoes.

Waar Spaubeek nu ligt is duidelijk, maar waar lag het vroeger? Het dorp heeft in ieder geval niet bestaan uit één aaneengesloten bebouwing, maar uit een aantal buurtschappen, namelijk:

A) Neder-Spaubeek, het tegenwoordige gebied rond de Anna Kapel, Oude Kerk genaamd, naar de tot 1837 hier staande eerste parochiekerk;

B) Over-Spaubeek, gelegen aan de Dorpstraat, vaak Oud-Spaubeek genoemd. Nadat de kerk in 1837 van Neder-Spaubeek naar een centrale plaats tussen de buurtschappen werd verplaatst, ontstond het “nieuwe” Spaubeek;

C) Hegge;

D) Hoeve;

E) Weberig;

F) Hobbelrade;

G) Sint Jansgeleen.

In een oorkonde, opgesteld in 1175, aangaande een schenking uit 1148, wordt voor het eerst (voor zover nu bekend) de naam Spaubeek gebruikt en wel onder de naam Spaltbeche. Prof. Schrijnemakers (citaat): “De kerspel (kerkdorp) Spaubeek behoorde tot de bank van Beek. M.i. betekende die plaatsnaam oorspronkelijk: dat gedeelte van Beek waar zich de Spalt (de Grubbe of Diependaal?) bevindt. Zo gezien is het tweede deel –beek geen verwijzing naar de Geleenbeek maar naar de Keutelbeek, waaraan Beek zijn naam dankt. Dat is ook met Neerbeek het geval.”

Voor zover Prof. Schrijnemakers.

Ik kwam dit citaat onlangs weer tegen, nu in het weekblad De Trompetter van 5 oktober. Ik las het verschillende malen maar de logica van de redenering kon ik niet ontdekken. Dat de naam Beek te herleiden is tot de Keutelbeek en evenzo Neerbeek (stroomafwaarts), moge duidelijk zijn. Zo ook de plaatsnaam Geleen (naar de Geleenbeek, Glana), Op-Geleen (Oud Geleen) en Munstergeleen. De dorpen Oirsbeek, Noorbeek, Jabeek en Merkelbeek, om er maar een paar te noemen, ontlenen hun eerste naamdeel alle aan een ter plekke stromende beek.

Zo denk ik dat het eerste deel van de plaatsnaam Spaubeek eveneens verwijst naar een ter plekke stromende beek en niet naar de Keutelbeek die enkele kilometers verderop stroomt.

Er is maar één beek in Spaubeek die hiervoor qua grootte in aanmerking kan komen en dat is het Hoogbeeksken.

Deze beek heeft haar bronnengebied aan de voet van de Heiberg (weg naar Schimmert) en stroomt ten oosten van de huizen aan de Dorpstraat en de Kupstraat. Aan de voet van de Kupstraat kruist ze deze straat en 200 meter verder de Soppestraat, om via de beemden, het NS-stationsgebied en de buurtschap Oude Kerk uit te monden in de Geleenbeek, nabij het bruggetje bij het AZC (voormalige Retraitehuis). Dit officieel genaamd Hoogbeeksken vormt een scheiding tussen het plateau richting Schinnen / Nuth / Grijzegrubben / Terstraten (het zogenaamde Nutherveld) en het lage gedeelte van het dorp Spaubeek. Het is dus een scheidingsbeek tussen twee verschillende landschapstypes.

Behalve de eerste benaming Spaltbeche (zie document) vinden we ook terug de namen Spaltbeke, Spaubecke, Spaubeecke, Spawbeck (Ferrariskaart) en Spaubeck (Tranchotkaart).

In “Lexicon van Nederlandse toponiemen tot 1200” (Künzel, Blok, Verhoeff) staat als verklaring voor “spalt”: kloof, dal. In “Nederlandse plaatsnamen” (Van Berkel, Samplonius) vinden we “spalt”: kloof, dal, hangt samen met “spouwen” = splijten. In heuvelland heeft een naam als Spaubeek de betekenis van “geul” (einde citaat). Vergelijk ook met het Duitse “spalten” = splijten en “Spalt” = spleet, gleuf, breuk, breuklijn. Mijns inziens is bij Spaltbeche en Spaubeek totaal geen verwijzing naar de Geleenbeek of de Keutelbeek, maar ligt de Spau-beek veel dichter bij Spaubeek en de Spaubekenaren dan jarenlang werd aangenomen. Een beetje geografische kennis van de situatie ter plekke kan nooit kwaad! Hoewel, honderd procent zekerheid bestaat niet tot het moment dat een document boven water komt dat duidelijkheid schenkt over de naam van de beek en de connectie met de naam Spaubeek. Maar dat kan nog wel even duren.

De groete oet ´t Kwakkerte-landj,

Paul de Wit

www.culture-adventures.nl

Geschiedenis van Spaubeek

Spaubeek (Limburgs: Sjpaubik of Sjpawbik) is een dorp gelegen in Zuid-Limburg. Het valt na een gemeentelijke herindeling sinds 1982 onder het bestuur van de gemeente Beek en heeft circa 3500 inwoners

Dorpskern

Spaubeek ligt tegen de helling van het plateau van Schimmert. In de dorpskern van Spaubeek zijn de voormalige buurtschappen Hoeve, Hobbelrade en Looiwinkel opgenomen. De namen van deze buurtschappen zijn nog als straatnamen bewaard gebleven. Spaubeek beschikt over een eigen station.

De parochiekerk van Spaubeek is gewijd aan de heilige Laurentius, en is gebouwd in 1925 door J.E. Schoenmaekers uit Sittard.

De kerk staat in de vroegere buurtschap Hoeve.

Spaubeek heeft in oorsprong waarschijnlijk tot de schepenbank Beek behoord. De plaatsnaam betekent waarschijnlijk “dat gedeelte van Beek waar zich de Spalt (een Grubbe) bevindt”.

Over-Spaubeek lag ter hoogte van de huidige Dorpsstraat. Neer-Spaubeek is het oudste deel van het dorp Spaubeek. Het lag in het Geleendal bij kasteel Terborgh en wordt tegenwoordig aangeduid met de benaming Oude Kerk. Hier bevonden zich ook de watermolen van Spaubeek en een hoeve met de benaming ‘Hof van Spaubeek’. Dit laatste goed wordt enkele malen ten onrechte als oude kasteelwoning beschreven. De hoeve behoorde vanaf de late middeleeuwen tot 1702 toe aan het klooster Sint-Gerlach te Houthem, waaraan het haar naam ‘Kloostergoed van Sint-Gerlach’ dankt. De eigenaren van de hoeve dienden de parochiekerk van Spaubeek te onderhouden.

(Bron: Deze kaart ui 1867 is een uitgave van Hugo Suringar uit Leeuwarden © HCCIGenealogie)

Vlak bij de oude kern van Spaubeek lag het omwaterde huis ‘Die Hegghe’, het huidige huis Ten Dijcken,dat haar naam gaf aan het buurtschap Hegge bij Schinnen,maar dat zelf in Spaubeek ligt.

In Spaubeek lagen vroeger uitgestrekte leengoederen, waaronder ‘den hof van den Weijer’. Zij behoorden veelal toe aan het leenhof van Sint-Jansgeleen. Het huis Jansgeleen –in de oudste akten aangeduid met de term ‘huis van Spaubeek’ ligt niet ver van het gehucht Hobbelrade. Sinds de oprichting van de heerlijkheid Geleen was het huis de heerlijkheidszetel onder de familie Huyn van Geleen. Vanouds was het kasteel echter verbonden met Spaubeek. De oorspronkelijke eigenaren van het kasteel Spaubeek stamden net als die van Wijnandsrade af van de oude heren van Schinnen. De heren van deze heerlijkheden verkregen dusdanig in de late Middeleeuwen het gezamenlijke benoemingsrecht van de pastoor van de Sint-Dionysiuskerk te Schinnen.De heren van Spaubeek verkregen daarnaast ook nog een deel van de leengoederen, wat mogelijk verklaart, dat een groot deel van de leengoederen van het huis Spaubeek (het latere huis Sint-Jansgeleen) binnen de grenzen van de heerlijkheid Schinnen liggen.

Daartoe behoorden onder andere de belangrijke pachthoeven Stammen bij Sweikhuizen, Groot- en Klein-Breinderade bij Nagelbeek en de twee omwaterde herenhuizen Te Broeck en Strijthagen in Hegge.In de negentiende eeuw verplaatste de dorpskern van Spaubeek zich naar het zuiden. In 1837 werd een nieuwe Sint-Laurentiuskerk gebouwd in het buurtschap Hoeve, niet ver van Over-Spaubeek. De oude kerk in Neer- Spaubeek raakte in verval en werd afgebroken. In 1865 bouwde men op de plek van de oude dorpskerk de Sint-Annakapel.

Bron: Wikimedia

Bezienswaardigheden in en rond Spaubeek

Spaubeek heeft 8 rijksmonumenten.

1# Mariakapel St.Anna (1865)

2 # St.Laurentiuskerk. (1924)

3 # Kasteel Sint Jansgeleen (1587)

4 # Sint Jansmolen. (1340)

5 # Kunstwerk ‘Samenwerken’ van (Hub Bruls, 1990)

    in zogeheten Corten - staal, bij de Laurentiuskerk.

6 # Hoeve van baksteen met vakwerkoverblijfselen

op de binnenplaats, gelegen aan de Hoeve. 17e Eeuw

7 # Huis Ten Dijcken.

8 # In Hobbelrade vindt u een hoeve met binnenplaats uit 1729

# Openluchttheater

ALLES KOMT DOOR IJVER" 

A.K.D.IJ. bracht vroeger de toneelstukken o.a. ten uitvoer in de open lucht en naderhand ook in het openluchttheater, gelegen in het Spaubekerbos. Getuige de onderstaande foto is dit theater met veel ijver gebouwd, maar helaas heeft de tand des tijds alsmede het niet meer in gebruik zijn hiervan, geleid tot ernstig verval van dit unieke Spaubeekse bouwwerk.

**********************************************

# Retraitehuis Spaubeek

Het Retraitehuis wordt altijd in een adem genoemd met Spaubeek,

maar behoort tot de Gemeente Schinnen.

**********************************************

Natuur en recreatie

# IVN Natuurcentrum Moorheide.

# Vrouwenbos.

# Weekmarkt op donderdagochtend.

**********************************************

Klik hier voor meer oude foto's van Spaubeek

Informatie over de St.Laurentiuskerk

De Laurentiuskerk - waarschijnlijk de derde met die naam, zie onder Geschiedenis - is in 1925 gebouwd naar ontwerp van ir. J.E. Schoenmaekers uit Sittard. Deze St. Laurentius doet enigszins denken aan de kerk van Schimmert. In Spaubeek zijn echter de proporties minder overweldigend, waardoor deze kruiskerk vriendelijker overkomt. Een prettig detail wordt aan de buitenzijde gevormd door de manier waarop het hoge muurwerk van het schip boven de zijbeukdaken wordt geschoord.

Architect en glazenier hebben, in bewonderde samenwerking, de kerk van Spaubeek tot een fraai voorbeeld gemaakt van de vermenging van religieuze uitgangspunten en moderne kunstopvattingen, waarbij jugendstil en art-deco de hoofdvormen hebben geleverd. De glas-in-loodvensters van de doopkapel en van het westelijk front zijn van de hand van de architect zelf. De ramen in koor, transept, middenschip en zijbeuken zijn geschapen door de Maastrichtse kunstenaar Jos Postmes. Vooral de gestileerde voorstellingen in de lichtbeuk van het hoge schip vallen op door hun originele kleurstellingen, die aan de religieuze symboliek een bijzondere kracht geven. Met name de voorstellingen ‘omsloten hof’, ‘gulden huis’, ‘koning David’, ‘de Samaritaan’ en ‘Mozes’ zijn juweeltjes. (3132, 3324)

Het oude kerkhof bij de oorspronkelijke kerk in de buurtschap Oude Kerk werd in 1839 buiten gebruik gesteld. Blijkens een nog bestaande grafsteen, ingemetseld in de buitenmuur van de huidige parochiekerk in Spaubeek, werd als eerste op het nieuwe kerkhof begraven Maria Sophie Ramackers, weduwe van Stephaan Eussen, overleden te Spaubeek op de Hoeve en wel op 29 januari 1839 in de ouderdom van 83 jaar. De laatste regel op de grafsteen luidt: "Is de eerste lijk op de nieuwe kerkhof, begraven de 1e februari." Tevens zijn destijds enkele 17e  en 18e eeuwse grafkruizen van het oude kerkhof overgebracht naar het nieuwe. Deze zijn in 1925 eveneens opgenomen in de buitenmuur van de parochiekerk.

 

Blijkens een verslag van een vergadering van de kerkfabriekraad werd nog maar weinig zorg besteed aan het oude kerkhof in Oude Kerk dat “met hakhout beplant is, en meer op een bos dan op een rustplaats voor overledenen gelijkt". Deze toestand werd door verscheidene parochianen als bijzonder pijnlijk ervaren en zo werd door hen het verlangen geuit dat het oude kerkhof weer een waardig aanzien zou moeten krijgen met inbegrip van een kapel of bidhuis. (Bron: plaatsengids.nl)

Klik hier voor een overzicht van de Glas in Lood ramen

van onze St. Laurentiuskerk

 

Spaubeek is een dorp in de provincie Limburg, in de regio's Westelijke Mijnstreek en Heuvelland,behorend sinds 1981 bij de gemeente Beek. Spaubeek was een zelfstandige gemeente t/m 1981.

Wapen van de voormalige gemeente Spaubeek.
Onder het dorp Spaubeek valt ook de buurtschap Oude Kerk. Ook Hobbelrade, Hoeve en Looiwinkel worden in de Topografische atlas Limburg (
1) nog steeds als buurtschappen vermeld, maar zijn in de loop der jaren onderdeel geworden van de bebouwde kom van het dorp Spaubeek, dus volgens ons geografisch gezien redelijkerwijs niet meer als buurtschap te beschouwen: Hoeve - rond de gelijknamige weg - ligt tegenwoordig in het centrum van het dorp. Hobbelrade, in het Limburgs: Hoebrao, ligt in het noordwesten van Spaubeek, rond de weg Hobbelrade. Komt in 1447 voor als Hobbelroie. Wellicht ontstaan uit (gereconstrueerde vorm) Hobbelenrade, ‘rode, rooiing, ontginning van de persoon Hubbilo’.(2) Looiwinkel, in het Limburgs: De Rènkaove, ligt in het noordwesten van Spaubeek, rond de Looiwinkelstraat.

Naam: In het Limburgs, Sjpawbik of Sjpaubik. Oudere vermeldingen zijn,


Spaubecke, Spaubeecke, Spaltbecke, 1145 (vals?) ca. 1175 Spaltbeche, 1175 Spaltbeke.

In de middeleeuwen is er sprake van Over- en Neer-Spaubeek.

Over-Spaubeek lag ter hoogte van de huidige Dorpsstraat.

Neer-Spaubeek is het oudste deel van het dorp Spaubeek.

Het lag in het Geleendal bij kasteel Terborgh en wordt tegenwoordig aangeduid met de benaming Oude Kerk.


Ligging: Spaubeek ligt ten oosten van Beek, en ten zuid -oosten van Geleen.

Statistische gegevens: In 1840 had de gemeente Spaubeek 137 huizen met 706 inwoners,verdeeld in dorp Spaubeek 47/222 (= huizen/inwoners), dorp Hoeve 19/100 en de buurtschappen Hobbelrade 51/263,Hegge 9/36, Oude-Kerk 6/37, Jans-Geleen 2/28 en Weberig 3/20.

"In goud de H.Laurentius, dragend een opperkleed van keel, gesierd van goud en een onderkleed van zwart, met hoofd en handen van natuurlijke kleur, het hoofd omgeven door een nimbus; in de linkerhand houdt hij een rooster van sabel en in de rechterhand, aan een lint van keel en goud, het wapen van de voormalige graven van Geleen, zijnde gevierendeeld : I en IV van keel, beladen met een achtkoppig slangenkruis van zilver; II en III van zilver, beladen met 3 koekjes van keel, geplaatst 2 en 1."

Bron( Heraldry of the World Civic heraldry of the Netherlands - Nederlandse gemeentewapens

Oorsprong/verklaring:

De H.Laurentius is de patroonheiilge van Spaubeek. Het kleine schildje is, zoals de beschrijving al aangeeft het wapen van de familie Huyn van Geleen (vgl Huyn van Amstenrade, zie Amstenrade). In 1558 werden Geleen en Spaubeek samen als heerlijkheid verpand en later, in 1609, aan de familie Huyn van Geleen verkocht.

Deze heerlijkheid werd in 1654 tot graafschap verheven en in 1663 vergroot met de heerlijkheden Brunssum en Oirsbeek. De zetel van de graven was het kasteel St.Jans-Geleen te Spaubeek, waar sinds de 16e eeuw de tak van Huyn van Amstenrade woonde, die zich later Huyn van Geleen ging noemen. Het familiewapen is een combinatie van Huyn van Amstenrade (I en IV) en Van Gronsveld (zie Gronsveld).

Literatuur : Eversen en Meulleneers, 1900

Oude Kerk is een buurtschap in de provincie Limburg, in de regio's Westelijke Mijnstreek en Heuvelland, gemeente Beek. t/m 1981 gemeente Spaubeek.
De buurtschap Oude Kerk valt onder het dorp Spaubeek.

Naam: In het Limburgs De Auw Kirk of De Aw Kèrk.
Oudere vermeldingen: 1840 Oude-Kerk, 1899 Oudekerk.
 

Naamsverklaring
De buurtschap is genoemd naar de oorspronkelijke, ‘oude’ kerk van Spaubeek, die zich in deze buurtschap bevond. Ook de huidige alhier gelegen Sint Annakapel* wordt in de volksmond ‘de oude kerk’ genoemd. In 1925 is een nieuwe Sint Laurentiuskerk gebouwd in de toenmalige buurtschap Hoeve, die in de loop der tijd is uitgegroeid tot het centrum van het huidige dorp Spaubeek.

Ligging:
De buurtschap Oude Kerk ligt ten NO van Spaubeek, noordelijk  van de A76 Geleen - Heerlen. Oude Kerk is het enige stuk grondgebied van de gemeente Beek, samen met de ten westen hiervan gelegen kasteelhoeve Sint Jansgeleen* en het tennispark, dat Noordelijk van de A76 ligt.

Het NS - station Spaubeek ligt ook in deze buurtschap.

Statistische gegevens:

- In 1840 omvatte de buurtschap Oude Kerk 6 huizen

met 37 inwoners.

- Tegenwoordig heeft Oude Kerk ca. 30 huizen

met ca. 80 inwoners.

 

De Steenfabriek De Rènkaove

Dit was jarenlang de werkplek voor vele inwoners van Spaubeek.

De toenemende behoefte aan bakstenen en dakpannen bracht Poels ertoe de productie van bouwmaterialen,ook al uit het oogpunt van kostenbesparing, in eigen beheer te doen plaatsvinden.

Om die reden werd in 1915 de N.V. Steenfabriek 'Onze Industrie' te Spaubeek opgezet.

Deze Spaubeekse steenfabriek is inmiddels verleden tijd en de grond is gebruikt voor huizenbouw.

Hier de val van de schoorsteen van de voormalige

Steenfabriek De Rènkaove te Spaubeek in juni 1983.

 Vrouwenbos

Het Vrouwenbos kunt u vinden ten westen van Spaubeek, meer bepaald aan het eind van het gehucht Hobbelrade.

Dit vrijwel ongerepte hellingbos ligt midden in het agrarisch landschap.

De ondergroei is sterk verruigd: er groeien onder meer braam, hazelaar, wilgenroosje en brandnetel. Het loofbosje wordt gebruikt om trekvogels te tellen.

In het late najaar kunt u hier koperwiek, roek en groenling aantreffen.

Bron: Natuurmonumenten

Verleden

In akten uit 1775 wordt reeds melding gemaakt van de naam Vrouwenbos.

De naam is hoogstwaarschijnlijk afgeleid van Vrouwe van St.-Jansgeleen, de vroegere eigenaresse van het bos. Een bron uit 1772 vermeldt dat het Vrouwenbos eertijds ook wel Prinsenbos heette, genoemd naar de prinsen van St.-Jansgeleen.

Vanwege de suggestieve verbinding van Vrouwe met Maria, is er nóg een naam in omloop gekomen,namelijk Mariabos.

Deze naam noemt men echter een etymologische falsificatie, evenals de naam Onze Lieve Vrouwenbos.

Groots bos

Bekend is ook dat het Vrouwenbos vroeger veel groter was.

Het grootste gedeelte van het bos is tijdens een brand rond 1900 verloren gegaan,vervolgens gerooid en in gebruik genomen als weiland.

Een stuk grond, gelegen tegen het huidige Vrouwenbos en ter grootte van tien hectare,is in 1915 aangekocht om aldaar een steenfabriek te bouwen.

 

Station Spaubeek

Station Spaubeek in 1950 boven en 1966 onder

Station Spaubeek in 1970 links en 1999 rechts

bron: www.stationsweb.nl

Klik hier voor meer oude foto's van Spaubeek

 

E-mail: info@spaubeekonderneemt.nl

                                         Staat Uw naam, bedrijf of onderneming nog niet op deze site neem dan contact met ons op

                                           E-mail: info@spaubeekonderneemt.nl

                                        Deze site is een uitgave van: Stichting: "Limburgs Motorsport Team"  - KvK 41073688